Kilka refleksji po marcowym EMC

Podczas jednej z ostatnich edycji EMC, organizowanej przez wiceprezesa Pawła Jaroszka z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wrócił temat, który regularnie rozpala Internet: czy ZUS to piramida finansowa?

To hasło pojawia się często – głównie dlatego, że świetnie „klika się” w sieci. Problem w tym, że ma niewiele wspólnego z rzeczywistością.

W dyskusjach publicznych coraz częściej widać pewien schemat: uproszczenia zastępują fakty, a emocje wypierają rzetelną wiedzę. Internet pozwala dziś powiedzieć wszystko – bez kontekstu, odpowiedzialności i konsekwencji. To jednak nie oznacza, że każda teza ma sens.

Jak system działa naprawdę?

ZUS nie jest piramidą finansową, lecz elementem systemu publicznego opartego na Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS). W praktyce oznacza to model repartycyjny –  bieżące składki finansują bieżące świadczenia.

Kilka faktów, które pomagają zrozumieć skalę:

• w Polsce świadczenia z ZUS pobiera ok. 9 mln osób
• składki odprowadza ok. 16 mln ubezpieczonych
• roczne wydatki FUS to ponad 300 mld zł
• dotacja z budżetu państwa stanowi istotne uzupełnienie systemu (rzędu kilkudziesięciu miliardów zł rocznie)

To nie jest system idealny, ale też nie jest mechanizmem, który „upada, gdy zabraknie nowych wpłat” w sensie znanym z piramid finansowych. Państwo jest jego gwarantem.

To, o czym mówi się za mało

Znacznie ciekawszy i zdecydowanie rzadziej poruszany wątek dotyczy momentu przejścia na emeryturę.

W Polsce średnie dalsze trwanie życia po osiągnięciu wieku emerytalnego wynosi około:

• kobiety: ponad 25 lat
• mężczyźni: ok. 18 lat

To właśnie ten parametr razem ze zgromadzonym kapitałem decyduje o wysokości świadczenia.

W praktyce oznacza to, że:

 jeśli przechodzisz na emeryturę później: masz więcej zgromadzonych składek i dzielisz je przez mniejszą liczbę miesięcy dalszego życia.

A efekt?

Różnica między przejściem na emeryturę w wieku 60 i 70 lat może oznaczać nawet 2–3 razy wyższe świadczenie.
To nie jest teoria. To czysta matematyka systemu.

Dlaczego ta wiedza nie przebija się szerzej?

• bo nie jest nośna medialnie,
• bo nie budzi tak silnych emocji jak narracje o „niesprawiedliwym systemie”,
• bo wymaga myślenia w perspektywie kilkunastu czy kilkudziesięciu lat.

Efekt jest łatwy do przewidzenia: wiele osób podejmuje jedne z najważniejszych decyzji finansowych w życiu, opierając się na uproszczeniach.

Podczas wydarzenia mocno wybrzmiał głos Pani profesor Agnieszki Chłoń-Domińczak, która zwróciła uwagę na potrzebę mówienia o tych mechanizmach wprost, bez skrótów myślowych i medialnych uproszczeń.

Co jest dziś realnym problemem?

Być może nie sam system, tylko jakość informacji, na podstawie których podejmujemy decyzje.
To one bardziej niż chwytliwe hasła realnie wpływają na przyszłe bezpieczeństwo finansowe.